Câu khách hỏi tôi nhiều nhất mỗi sáng không phải là xôi gì, mà là một gói bao nhiêu tiền. Tôi là Đản, bán xôi ở đây đã lâu nên chuyện giá cả tôi nói thật cho khách dễ tính. Sáng nào cũng vậy, hai vợ chồng dậy từ nửa đêm để đồ xôi, rồi gánh ra góc phố quen thuộc bán cho khách qua đường. Không dám nhận mình là nghệ nhân gì cả, chỉ là làm nhiều thành quen tay, và quan trọng nhất là thật lòng thích cái nghề nấu xôi này.
Gói xôi trên tay quý vị vẫn còn ấm nóng, lớp lá sen bọc ngoài đọng chút hơi sương của buổi sớm mai. Khi quý vị nhẹ nhàng bóc từng lớp lá, mùi hương nồng nàn của gạo nếp cái hoa vàng mới đồ quyện với hương sen thanh tao bắt đầu lan tỏa. Những hạt nếp căng mẩy, trong veo, bóng mịn hiện ra, xếp chồng lên nhau như những viên ngọc nhỏ. Quý vị cầm một nhúm xôi nhỏ đưa lên miệng, cảm nhận cái độ dẻo mềm mà không dính bết, vị ngọt thanh tự nhiên từ tinh bột gạo cao cấp thấm dần nơi đầu lưỡi. Đó chính là giây phút quý vị hiểu rằng, gói xôi này không chỉ đơn thuần là một bữa sáng, mà là cả một công trình nghệ thuật tinh vi.
Nhiều người thường hỏi tôi, tại sao một món ăn được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, xuất hiện trong cả những hội nghị quốc tế, mà giá bán ngoài vỉa hè lại rẻ đến ngỡ ngàng như vậy? Hôm nay, tôi sẽ chia sẻ chân thực về giá trị thực của xôi Phú Thượng và những địa chỉ tin cậy để quý vị không bao giờ phải thất vọng.
Gói xôi 5.000đ - 10.000đ: Phép màu giữa lòng Hà Nội
Thực tế, ngay trên các vỉa hè hay góc chợ truyền thống tại Thủ đô, quý vị chỉ cần bỏ ra từ 5.000 đến 10.000 đồng là đã có thể sở hữu một gói xôi Phú Thượng đầy đặn (Theo: Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội). Với mức giá này, thực khách có thể no lòng cả buổi sáng với các loại xôi cơ bản như xôi xéo, xôi đậu xanh, xôi lạc, xôi gấc hay xôi ngô.
Có thể quý vị sẽ thắc mắc: "Giá rẻ thế thì liệu có phải hàng chuẩn làng Gạ không?". Tôi xin khẳng định, xôi làng Gạ (Phú Thượng) không đắt ở nguyên liệu quý hiếm, mà quý ở cái tâm và kỹ thuật của người thợ. Người dân Phú Thượng từ xưa đã quen với nhịp sống tảo tần, thức khuya dậy sớm để mang thức quà dân dã này đến mọi ngõ ngách Hà Nội với mức giá bình dân nhất. Vợ chồng tôi cũng vậy, cứ đêm về là lục đục dậy đồ xôi để sáng ra kịp gánh hàng ra phố cho khách quen.
Tuy nhiên, giá xôi Phú Thượng cũng có sự phân cấp rõ rệt tùy theo chủng loại và hình thức phục vụ:
- Gói xôi sáng thông thường: 5.000 - 15.000 VNĐ.
- Xôi hộp hoặc xôi có thêm topping (giò, chả, ruốc, gà): 20.000 - 45.000 VNĐ.
- Các mâm xôi lễ, tiệc (xôi gấc, xôi ngũ sắc, xôi vò): Giá sẽ tính theo kg hoặc theo yêu cầu trang trí mâm cỗ, thường dao động từ vài trăm ngàn đồng trở lên cho một mâm cỗ trang trọng.
Đặc biệt, các món xôi như xôi chè, xôi ngũ sắc, xôi xéo đã được TP. Hà Nội đánh giá đạt tiêu chuẩn 4 sao OCOP, khẳng định vị thế đặc sản cao cấp.
Tại sao xôi Phú Thượng lại "đắt giá" ở chất lượng?
Dù giá bán lẻ rẻ, nhưng nếu phân tích kỹ về công sức và nguyên liệu, quý vị sẽ thấy mỗi hạt gạo đều được trân quý như vàng.
Đầu tiên là khâu chọn gạo. Linh hồn của xôi Phú Thượng là nếp cái hoa vàng hạt tròn, đều, không gãy nát. Chúng tôi phải chọn loại gạo mới, có mùi thơm dịu nhẹ đặc trưng. Hồi mới học nghề, tôi cũng phải tập dần cách phân loại gạo, cứ nhìn qua hoặc sờ vào hạt nếp riết rồi cũng quen tay, đoán được nếp có đủ độ dẻo, độ ngọt hay không.
Thứ hai là quy trình chế biến cực kỳ công phu. Gạo được vo sạch nhẹ nhàng để không làm mất lớp cám thơm, sau đó phải ngâm đủ từ 6 đến 8 tiếng để hạt gạo ngậm no nước (Theo: Cách nấu xôi Phú Thượng chuẩn vị làng nghề). Có những loại xôi đòi hỏi thời gian ngâm lên đến 15-20 tiếng và phải đãi đi đãi lại nhiều lần cho nước thật trong, không còn vương chút bụi nào.
Bí quyết quan trọng nhất làm nên thương hiệu chính là kỹ thuật "đồ xôi hai lửa" (Theo: Cách nấu xôi Phú Thượng chuẩn vị làng nghề). Xôi được đồ lần thứ nhất vào buổi chiều hôm trước cho chín tới, sau đó được trút ra rổ lớn, dùng đũa xới tơi để thoát hơi nóng. Đến khoảng 3 giờ sáng hôm sau, vợ chồng tôi lại thức dậy, vẩy thêm một chút nước hoặc nước cốt dừa rồi đồ lại lần thứ hai cho thật dẻo. Nhờ kỹ thuật này, hạt xôi Phú Thượng dù để nguội cả ngày vẫn giữ được độ mềm, căng bóng, không bị khô cứng - điều mà rất ít loại xôi ở nơi khác làm được.
Mua xôi Phú Thượng ở đâu chuẩn vị tại Hà Nội?
Hiện nay có khoảng 600 hộ dân tại Phú Thượng vẫn đang duy trì nghề nấu xôi và tỏa đi khắp thành phố. Nếu quý vị đang thắc mắc
mua xôi phú thượng ở đâu để nếm được đúng cái hồn cốt làng Gạ, hãy lưu lại những địa chỉ sau:
1. Tại làng Phú Thượng (Tây Hồ): Đây là nơi quý vị có thể tận mắt thấy những chõ xôi đại tỏa khói nghi ngút vào mỗi sớm mai. Nhiều gia đình trong làng vẫn giữ nghề qua bao năm, mỗi nhà một bí quyết riêng nhưng đều là những địa chỉ uy tín. Quý vị có thể đến trực tiếp làng để đặt xôi cho các dịp lễ Tết, cưới hỏi để đảm bảo xôi luôn mới và ngon nhất.
2. Các chợ truyền thống: Người làng Gạ có mặt ở hầu hết các chợ lớn nhỏ tại Hà Nội, từ những gánh hàng ở chợ Tân Mai cho tới các mẹt xôi quen thuộc tại chợ Đồng Xuân, luôn là điểm dừng chân của thực khách sành ăn.
3. Các nhà hàng chuyên đặc sản: Một số hộ làm nghề đã mở rộng hình thức phục vụ vào không gian nhà hàng để giới thiệu văn hóa làng quê đến du khách, giúp thực khách mọi miền có thể trải nghiệm trọn vẹn hương vị xôi Phú Thượng ngay giữa lòng Hà Nội.
Xôi Phú Thượng có bán ở siêu thị không?
Đây là câu hỏi của rất nhiều bà nội trợ hiện đại. Thực tế, trong nỗ lực đưa đặc sản làng nghề đến gần hơn với người tiêu dùng, một số sản phẩm xôi Phú Thượng đã được đóng gói và có mặt tại hệ thống các cửa hàng thực phẩm sạch hoặc một số siêu thị lớn tại Hà Nội.
Tuy nhiên, quý vị cần lưu ý một điểm đặc trưng: xôi Phú Thượng truyền thống là "món ăn ngay", ưu tiên sự tươi mới và tuyệt đối không sử dụng phụ gia hay chất bảo quản. Khi quý vị mua xôi tại siêu thị (thường là xôi đã làm nguội và đóng màng co), dù kỹ thuật đồ hai lửa giúp xôi giữ dẻo tốt, quý vị vẫn nên hấp lại bằng xửng khoảng 5-10 phút để hạt xôi lấy lại độ mướt và mùi thơm nguyên bản (Theo: Cách nấu xôi Phú Thượng chuẩn vị làng nghề). Đừng bao giờ dùng lò vi sóng để hâm xôi vì nhiệt độ khô của lò sẽ làm hạt gạo bị mất nước, trở nên cứng và mất đi vị ngon thần sầu của nếp cái hoa vàng.
Người làng Gạ chúng tôi luôn tự hào rằng xôi Phú Thượng không chỉ là một món ăn, mà là một phần đời sống, một nếp sinh hoạt đã ăn sâu vào từng con ngõ nơi đây. Từ những gánh xôi vỉa hè giá chỉ vài đồng bạc lẻ cho đến những mâm xôi ngũ sắc rực rỡ phục vụ những dịp lễ trọng, cái tinh túy trong từng hạt gạo vẫn không hề thay đổi.
Nếu có dịp ghé thăm Hà Nội, quý vị đừng quên thức dậy sớm, tìm đến một thúng xôi lót vải dày giữ nhiệt của người dân Phú Thượng. Cầm gói xôi nóng trên tay, nhìn hạt nếp trong veo bóng bẩy, quý vị sẽ thấy cả một bầu trời văn hóa và lòng yêu nghề của người dân đất Kinh kỳ được gói ghém trọn vẹn bên trong.